Je brein en jij: wie stuurt wie?

Zandkorrel

De titel van deze website – BreÏNvloed – is een samentrekking van ‘brein’ en ‘invloed’. Dit omdat je brein invloed heeft op jou en jij op je brein. Want het werkt twee kanten op, al verschillen wetenschappers wel van mening over wat het zwaarste weegt. De ene stroming gaat er van uit dat het brein bepaalt wie je bent en welk gedrag je vertoont, waarbij het bestaan van een vrije wil zelfs in twijfel getrokken wordt. De andere stroming propageert juist de maakbaarheid van het brein, waarbij je hersenen je hele leven door blijven veranderen, in reactie op je omgeving en je eigen gedrag.

Zo is het volgens Dick Swaab vrij helder: wij zijn ons brein. In zijn boek ‘Wij zijn ons brein’ stelt hij dat alles wat we denken, voelen en doen het resultaat is van processen in onze hersenen. Volgens hem nemen je hersenen beslissingen al voordat jij je daar bewust van bent. Het gevoel dat jij “vrij kiest” is dan eerder een prettige bijwerking dan de oorzaak van je gedrag.

Met andere woorden: jouw karakter, voorkeuren en zelfs morele keuzes zijn volgens Swaab grotendeels het gevolg van je hersenontwikkeling, genetische aanleg en vroege invloeden. Vrije wil? In klassieke zin – als volledig autonome, onbepaalde keuze – ziet hij die als een illusie. Je brein doet het werk. Jij ervaart het.

Maar volgens Margriet Sitskoorn ligt het verhaal genuanceerder. In ‘Het maakbare brein’ benadrukt zij juist de enorme flexibiliteit van onze hersenen. Het brein is plastisch: het verandert voortdurend onder invloed van wat je doet, denkt en meemaakt. Gedrag vormt hersenverbindingen. Oefening versterkt netwerken. Nieuwe ervaringen leggen nieuwe paden aan.

Waar Swaab het accent legt op de biologische basis, laat Sitskoorn zien dat die basis geen vast beton is, maar eerder natte klei. Je omgeving, je gewoonten en je training kneden mee. Volgens haar heb je dus wél invloed: door ander gedrag te oefenen, door nieuwe dingen te leren, door je omgeving bewust te kiezen.

Ervaringen vormen je brein

De waarheid zit waarschijnlijk, zoals zo vaak, ergens in het midden. Ja, in je DNA zijn bepaalde dingen vastgelegd die bepalend zijn voor je gedrag. Je temperament, je gevoeligheden, misschien zelfs je neiging tot impulsiviteit of voorzichtigheid – ze hebben een biologische basis. Dat is het kader waarbinnen je beweegt. Maar dat kader is geen gevangenis. Het is eerder een speelveld.

Je brein maakt levenslang nieuwe verbindingen aan. Zelfs nieuwe hersencellen ontstaan nog, onder andere in de hippocampus – een gebied dat belangrijk is voor leren en geheugen. Dat betekent dat je kunt blijven ontwikkelen, ongeacht je leeftijd. Elke ervaring laat letterlijk een spoor na in je brein.

Leer je een nieuwe taal? Dan versterken bepaalde netwerken zich. Oefen je dagelijks dankbaarheid? Dan train je aandachtssystemen en emotionele circuits. Blijf je hangen in negatieve gedachten? Ook dát verstevigt verbindingen – alleen minder behulpzame. Je hersenen werken volgens het principe: use it or lose it. Wat je vaak gebruikt, wordt sterker. Wat je verwaarloost, dooft langzaam uit. Nieuwe ervaringen banen nieuwe paden. Oude snelwegen kunnen smaller worden.

De naam BreÏNvloed verwijst precies naar dat spanningsveld. Ja, je brein beïnvloedt jou – via je aanleg, je automatische reacties en je onbewuste processen. Maar jij beïnvloedt óók je brein – via je keuzes, je gedrag en je ervaringen.

Bronnen en copyrights

 

Plaats een reactie